محيط محصور (cage) ›› معاونت بهبود تولیدات دامي جهاد کشاورزي خراسان شمالي

شروع توزیع تخم نوغان در استان خراسان شمالی

با توجه به هماهنگی های به عمل آمده توزیع تخم نوغان با قیمت هر جعبه

اطلاعیه
پرورش ماهی در قفس
 
پرورش تجاري ماهي در محيط هاي محصور ، حدود 50 سال قبل در ژاپن آغاز شد و طي چند   دهه ي گذشته در اروپا و امريكا و شرق آسيا توسعه زيادي يافت .
  امروزه در بسياري از نقاط جهان بيش از 130 گونه ماهي و حدود 12 گونه ميگو درون محيط هاي محصور پرورش داده مي شود . در كشور ايران نيز از سال 1372 پرورش ماهي در محيط هاي محصور به نحوي آغاز شده است .
  محيط هاي محصور به سه نوع تقسيم مي شوند :1-  قفس2-  پن ( سواحل محصور شده ) 3- كانال هاي آب رساني .
اين ها، بخش هايي از منابع آبي نظير درياچه هاي پشت سد ، درياچه هاي طبيعي و مصنوعي ، آبگيرها ، مرداب ها ، رودخانه ها و كانال هاي آبرساني هستند كه توسط تور، محصور و در آن ها اقدام به پرورش ماهي مي شود .

مزایای پرورش ماهي در قفس
* سهولت كار نسبت به استخر هاي خاكي و بتوني چه در احداث و چه در اجرا .
* هزينه ي سرمايه گذاري كم تر و توليد بيشتر در واحد سطح .
*  استفاده اصولي از منابع آب هاي طبيعي و نيمه طبيعي با توان توليد پايين .
* محصور كردن ماهيان در يك سطح كم و مصرف انرژي كم تر و تبديل انرژي به ماده ي بيشتر .
* امكان توسعه ي بيشتر و قابليت جا به جايي راحت تر .
*  استفاده از غذاي طبيعي و زنده و در نتيجه كيفيت گوشت بالاتر .
منظور از قفس يا كيج ، بخشي از آب دريا، سراب، آب پشت سد و… است كه از اطراف و كف توسط ابزارهاي مختلفي مثل توري با چشمه هاي مختلف محصور گردد و در آن محيط محصور ، ماهي پرورش داده شود.
اولين بار ماهيگیران از قفس براي نگهداري موقت ماهي (تا زمان آماده شدن براي فروش) استفاده مي كردند.
پرورش در قفس ، پديده اي است نو كه در سالهاي اخير در نواحي ساحلي انجام مي شود.
تنوع زيادي در اندازه ها و طرح هاي قفس ديده مي شود. قفس ها با شرايط مختلف محيطي تطابق پذيري زيادي دارند واز آنها به طرق مختلف استفاده مي شود.

  انواع قفس
  قفس ها در مقايسه با انواع اوليه آن توسعه زيادي يافته و امروزه انواع و طرح هاي متنوعي از آن ها وجود دارد.
چهار نوع قفس وجود دارد: ثابت، شناور، قابل غوطه وري و غوطه ور  که استفاده از 2 مدل ثابت و شناور رايج تر است.
1.    قفس هاي ثابت : از يك كيسه توري تشكيل شده اند كه به وسيله تيرك هايي در كف درياچه یا رودخانه در آب نگهداري مي شود. اين قفس ها نسبتاً ارزان و ساختن آن ها آسان است، ولي از لحاظ اندازه و شكل محدوديت دارند و فقط در محل هاي كم عمق با بستر مناسب مستقر مي شوند.
2.    قفس هاي شناور: كيسه قفس هاي شناور توسط يك حلقه يا چارچوب شناور نگهداري مي شود. كاربرد اين قفس نسبت به ساير انواع قفس بيشتر است و مي توان آن ها را در اشكال و اندازه هاي مختلف طراحي كرد.
3.    قفس هاي قابل غوطه وري: كيسه توري قفس قابل غوطه وري ،متكي به يك چارچوب يا دكل است و مي تواند در عمق هاي مختلف آب قرار گيرد. اين مزيت باعث مي شود كه در شرايط آب و هوايي بد از صدمات در امان باشد.
 اين مدل قفس در زمان آرامش آب ، در سطح آب نگه داشته مي شود و هنگام بدي آب و هوا درون آب غوطه ور مي گردد.
4.    قفس هاي غوطه ور: قفس هاي غوطه ور ساده ،معمولاً از تعدادي جعبه چوبي ساخته مي شوند كه در ميان آن ها شكاف هايي وجود دارد و آب از درون آن ها عبور مي كند. اين قفس ها توسط سنگ يا پايك به بستر آب محكم مي شوند.
 
 معيارهاي انتخاب محل استقرار قفس:
سه دسته معيار براي انتخاب محل قفس وجود دارد كه بايد رعايت شوند:
•    بررسي مقدماتي شرايط فيزيكوشيميايي محيط كه تعيين مي كند آيا يك گونه مي تواند در آن محيط به لحاظ دما، شوري ، اكسيژن ، جريان ها و… پرورش يابد يا خير.
•    عواملي كه با موفقيت يك سيستم قفس ارتباط دارند (آب وهوا، محفوظ بودن، عمق و بستر )
•    بررسی مسائل مربوط به احداث و سود دهي مجتمع پرورشي همانند جنبه هاي حقوقي ، دسترسي ، تأسيسات محلي، امنيت و  بحث هاي اقتصادي _ اجتماعي.
 
 كيفيت آب محل استقرار قفس :
دما، شوري، اكسيژن ، گل آلودگي و آلودگي آب، پارامترهايي هستند كه قبل از نصب قفس در محل مورد نظر، بايد مورد توجه قرار گيرند.هر گونه ماهي در درجه  معيني از دما،شوري، اكسيژن و  ... بهتر رشد مي كند.
ميزان گل آلودگي كمتر از 100 ميلي گرم در ليتر براي بيشتر گونه ها قابل تحمل است.البته مدت در معرض قرار گرفتن نيز مهم است.
پرورش دهندگان بايد از محل هايي كه ميزان گل آلودگي بالايي دارند پرهيز كنند.اصولاً رودخانه ها احتمال گل آلودگي بالايي دارند و مقدار مواد جامد معلق آن ها،ممكن است به چندين هزار ميلي گرم در ليتر برسد.
از نقطه نظر پرورش ماهي در قفس ، يك آلوده كننده چيزي است كه به ساختمان قفس صدمه بزند؛ اثرات منفي روي ماهي هاي درون قفس يا غذاي مصرفي بگذارد، يا در بدن ماهي به مقداري جمع شود كه ديگر قابل مصرف نباشد.
 در نتيجه محل استقرار قفس بايد تا حد امكان دور از صنايع و نقاط پر جمعيت باشد تا خطر اين آلودگي ها كاهش يابد.

شرايط محل استقرار قفس:
• عمق:
قفس هاي ثابت در مناطق كم عمق درياچه ها و مخازن يا رودخانه ها و در عمق هاي كمتراز 8 متر مستقر مي شوند. زيرا پيدا كردن تيرك هاي بلندتر كه بتواند قدرت كافي براي نگه داشتن قفس ها را در عمق بيشتر را داشته باشد مشكل است.
عمق آب براي قفس هاي شناور چندان مهم نيست، اما با افزايش عمق، هزينه ها و مشكلات مهار كردن بالا مي رود. براي اكثر انواع پرورش در قفس ، قفس ها بايد در عمق كافي مستقر شوند تا تبادل آب حداکثر باشد،، و در عين حال كف قفس به اندازه كافي با بستر فاصله داشته باشد.
در اثر رسوب مواد زايد در زير قفس و كيفيت آب، اطراف قفس نامساعد مي شود،  بنابراين بهتر است ماهي هاي درون قفس را 4 الي 5 متر بالاتر از رسوبات نگهداري كرد.
عمق مناسب را مي توان با ابزارهايي ساده مثل نخ و شاقول يا پيچيده مثل اكوساندرد به سرعت تعيين كرد.
قفس هاي شناور اين مزيت را دارند كه مي توان آن ها را به آب هاي عميق تر منتقل كرد.
• بستر:
وضعيت بستر، روي انتخاب طرح قفس تأثير مي گذارد. درآب هاي شيرين، فرو كردن پايه هاي قفس ثابت مشكل است و از قفس هاي شناور استفاده مي شود.
• جريان آب:
تبادل خوب آب هم از لحاظ تأمين اكسيژن و هم از لحاظ برطرف كردن مواد زائد حاصل از سوخت و ساز، اهميت دارد.
سرعت آب بين 1/0 تا 5/0 متر در ثانيه مناسب است و سرعت هاي متوسط بين 2/0 تا 3/0 نيز نتايج رضايت بخشي را  نشان داده اند. با افزايش سرعت جريان آب، هزينه هاي مهار و ساختمان قفس افزايش مي يابد.
 
 مواد مناسب ساخت قفس:
مواد مناسب براي ساخت كيسه قفس بايد داراي شرايط ذيل باشند:
*  قوي
* سبك
* مقاوم در برابر پوسيدگي ، ساييدگي و هوازدگي
* مقاوم در برابر مواد چسبيده به تور
* راحتي كار و قابل تعمير بودن
* خاصيت كشيدگي زياد
*  بافت صاف و غير خشن براي ماهي
*  ارزان
يك ماده تمام كيفيت هاي ذكر شده را ندارد، اما بي شك بعضي مواد براي برخي گونه ها ،محل ها و هدف ها مناسب ترهستند.
عموماً كيسه قفس را از توري هاي قابل انعطاف كتابي يا نايلوني مي دوزند همچنین از شبكه هاي توري غير قابل انعطاف، از مواد مختلف و به اشكال مختلف براي مكان و هدف هاي مختلف استفاده مي شود.
تور مناسب قفس بايد مقداری سنگين تر از آب باشد تا به راحتي از حلقه شناور آويزان شود و به قدركافي محكم باشد و توانايي تحمل وزن مقداري ماهي را در هنگام بالا كشيدن تور در زمان صيد داشته باشد.
 
جنبه های پرورش در قفس:
از قفس مي توان در پرورش متراكم ، نيمه متراكم و گسترده استفاده كرد. در پرورش گسترده، ماهي ها متكي به غذاهاي طبيعي و قابل دسترس آبي هستند ولي در روش هاي متراكم ونيمه متراكم غذاي دستي كاربرد دارد.
در پرورش گسترده ونيمه متراكم در قفس ، از گونه ماهي هاي علف خوار و همه چيزخوار و در پرورش متراكم از گونه هاي گوشت خوار استفاده مي شود. بيش از 130 گونه ماهي و12 گونه ميگو ، خرچنگ دريايي و خرچنگ معمولي در قفس پرورش داده مي شوند.
گونه انتخابي پرورش تجاري در ايران ، ماهي قزل آلای رنگين كمان است.
ماهي قزل آلا به راحتي به غذاي دستي عادت كرده و ارزش اقتصادي بالايي دارد و همچنين تهيه بچه ماهي به مقدار مورد  نياز به راحتي امكان پذير است.

 دوره پرورش:
در كشور ما با توجه به دماي آب ، پرورش دهندگان ماهي در قفس بين 4-8 ماه فرصت دارند تا ماهيان مزارع خود را به وزن بازار برسانند.

حمل و نقل و رهاسازي ماهي در قفس :
24-48 ساعت قبل از حمل و نقل بچه ماهي ها ، غذادهي قطع مي شود و به وسيله مناسبي بچه ماهي ها به محل استقرار قفس منتقل مي شوند. پس از رسيدن وسيله حمل و نقل ماهي به منبع آبي ، يا قفس را به كنار ساحل نزديك كرده و ماهي ها را توسط لوله هاي پلاستيكي يا برزنتي به داخل قفس تخليه مي كنند يا اينكه ماهي ها را توسط قايق به محل مورد نظر مي برند.
پيش از رهاسازي، بايد دماي آب ماهي با دماي محيط جديد تقريباً برابر باشد. بلافاصله پس از انتقال ماهي در قفس ، نبايد به آن ها غذا داد.
بر مبناي توليد نهايي هر قفس و محاسبه تعداد تلفات ، ماهي ها را در قفس رهاسازي مي كنند.
 
غذادهي در قفس:
از غذادهي در هنگام سرما يا گرماي شديد و هنگام طوفان خودداري شود، زیرا ماهي ها در اين مواقع اشتهاي مناسبي ندارند. ماهي هاي قفس را بايستي، به زمان هاي مشخص غذادهي عادت داد. با توجه به طول و وزن متوسط هر ماهی، غذا با سایز مشخصی استفاده می شود.از دادن غذا در مواقع تاريكي يا كدورت آب بايد خوددداري شود.

صيد ماهيان در قفس:
صيد ماهي هاي قفس، براساس چرخه توليد، يا به صورت يك جا يا به صورت مرحله اي انجام مي شود. اگر ماهي ها در زمان رهاسازي يك وزن باشند، يك جا برداشت و به بازار ارسال مي شوند، اما اگر ماهي ها در هنگام رها سازي اختلاف وزن داشته باشند يا در دوره هاي مختلف رها سازي شده باشند و در دوره هاي مختلف به وزن بازاری برسند ، مرحله اي صيد مي شوند.24 ساعت قبل از صيد، غذادهي قطع مي شود.
براي صيد ماهي از قفس ، تور را بالا مي كشند، تا حدي كه ماهي ها در يك حجم كوچك از آب جمع شوند سپس با يك ساچوك، ماهی ها را از داخل تور خارج مي كنند. در قفس هاي بزرگ ، از چرثقيل براي بالا كشيدن تور استفاده مي شود.
عمليات بعدي ، جايگزاري قطعات خرد شده يخ لابلاي ماهي ها وفرستادن آن ها به بازار مصرف است.

رعايت چند نكته مديريتي در طول دوره پرورش در قفس:
- بررسي كيفيت آب:
آگاهي از كيفيت آب در طول دوره پرورش بخصوص براي مزارع قفس كه به صورت متراكم در آن ماهي پرورش داده مي شود، اهميت زياد دارد.
مهم ترين پارامترهاي آب، اكسيژن محلول و دماست . دما بايد به طور روزانه در اول صبح ،وسط روز و اوايل شب ، اندازه گيري و در جدول مشخصي ثبت شود. اندازه گيري ساير پارامترها از قبيل عمق شفافيت ، PH ،نيتروژن نيز الزامي است.

- بيومتري ماهي ها:
به منظور آگاهي از ميزان رشد ماهي هاي قفس ، بايستي در فواصل منظم از ماهي ها نمونه گيري و وزن و طول آن ها تعين شود.

- بهداشت ودرمان ماهي ها:
آگاهي از سلامتي ماهيان پرورشي در طول دوره قابل اهميت است. هر گونه تغيير در ظاهر ، پوست ، چشم ، باله ها و دم مهم و مي تواند علامت بيماري باشد . جمع آوري ماهي هاي مرده در قفس مي تواند در جلوگيري از سرايت بيماري كمك كند.
جهت جلوگيري از شيوع بيماري هاي مسري، پرورش دهندگان بايد نكات بهداشتي را رعايت نموده و با كارشناسان بهداشت مشاوره نمايند.

-تعمير ونگهداري قفس:
  قفس در اثر طوفان ،جانوران شكارچي ، اشياي شناور روي آب ، كشتيراني و دزدان، فرسوده و خراب شده و براي استفاده مجدد در فصول بعدي پرورش نياز به تعمير دارد.
پارگي هاي كوچك توري قفس را مي توان با نخ هاي ابريشمي ، در محل ترميم كرد، اما اگر صدمه ديدگي زياد باشد بايد كيسه تور تعويض شود يا در ساحل تعمير گردد.
براي جلوگيري از گرفتگي چشمه ها و تعويض سريع تر آب در قفس ، بهتر است همراه با افزايش وزن ماهي ها ، بويژه در محيط هاي دريايي ،كيسه هاي توري رابا توري چشمه بزرگ تر تعويض كرد  
بسیاری از گونه های ماهیان از جمله گربه ماهی، تیلاپیا، استریپدبس، قزل آلا، کپور ماهیان و ... برای پرورش ماهی در قفس مناسب هستند.
پرورش ماهی در قفس می تواند فعالیتی بسیار دل انگیز و مفرح باشد.
قفس باید به راحتی قابل دسترس و یک راه ورودی جهت عملیات غذادهی روزانه، مراقبت و تمیز کردن داشته باشد و وجود یک اسکله برای رفت و آمد بر روی قفس ها لازم است. اسکله ای با عرض یك متر می تواند ۳ قفس ماهی را پشتیبانی كند.
یک قفس در یک سوی اسكله و دیگری در ناحیه انتهایی اسکله واقع شود.
یک قفس ۸×۴×۴ فوت می تواند ۱۰۰۰ گربه ماهی را در خود جای دهد. البته چنانچه کسی برای اولین بار این کار را انجام می دهد بهتر است با ۵۰۰ قطعه کار را آغاز نماید.
ماهیان درون قفس به راحتی صید و غذا دهی می شوند .