محيط محصور (pen) ›› معاونت بهبود تولیدات دامي جهاد کشاورزي خراسان شمالي

شروع توزیع تخم نوغان در استان خراسان شمالی

با توجه به هماهنگی های به عمل آمده توزیع تخم نوغان با قیمت هر جعبه

اطلاعیه
پرورش ماهي در محيط محصور (پن)
 
1-اصول انتخاب محل مناسب
1-1. عوامل مهم در انتخاب محل 
 موفقيت  در امر پرورش آبزيان در محيط هاي محصور و پن دردرجه اول به انتخاب محل مناسب براي احداث پن و پرورش ماهي دارد. پيش از احداث يک سيستم پرورش  ماهي در پن، اطلاعات وسيعي در مورد وضعيت محيطي محل استقرار آن لازم است و نيز بايستي مجموعه اي از عوامل فيزيکي مربوط به آب و زيست شناختي رابراي بررسي وضعيت محل موردنظر براي پرورش در نظر گرفت. در بدو امر  مي توان محل را با مطالعه نقشه هاي جغرافيايي و نمودارهاي دريانوردي  و هرنوع کتاب يا نوشته ديگري  که در دسترس باشد، ارزيابي کرد.
عوامل مختلفي در انتخاب محل پن مناسب مورد توجه قرار گيرد که عبارتند از:
1. بچه ماهي  با وزن  و قيمت مناسب و به مقدار لازم و در زمان وموردنياز در نزديکي محل در دسترس باشد.
2. محل از بادهاي شديد محفوظ باشد.
3. عمق نبايد در پايين ترين قسمت کمتر از يک متر باشد.
4. بهترين محل جايي است که از بادهاي شديد غالب در پناه باشد ولي يک جريان ملايم باد روي  سطح آب آن وجود داشته باشد.
5. آب بايستي PH ثابت يا با تغييرات کم باشد و گل آلود و آلوده نباشد.
6. نيروي کار ارزان در محل يافت شود.
7. خام بستر آن گلي لومي رسي باشد.
8. آب بايد فاقد عوامل بيماري زا باشد.
در ذيل اين موارد بطور مفصل تر بيان مي شود:
2-1. محفوظ بودن منطقه از باد شديد و موج
هنگامي که محل از نظر نيازهاي بيولوژيکي گونه پرورشي مناسب بود بايستي محل رااز نظر باد ياامواج مورد بررسي قرار داد. محل احداث پن بايستي  از باد شديد  محفوظ باشد زيرا که باد شديد ياامواج قوي آب، که در اثر باد بوجود مي آيند، باعث آسيب رساندن به تورها، تيرک هاي نگه دارنده تور و زخمي و تلف شدن ماهيان مي شوند. بطورکلي هر ساختماني که بالاتر از سطح آب دريا باشد، تحت تاثير نيروي باد قرار مي گيرد و چنانچه ضعيف باشد، تخريب خواهد شد. بنابراين در ساخت ديوارهاي پن بايستي نيروي بادو امواج را در نظر گرفت.
همچنين امواج و باد شديد باخود اشياي شناور و گياهان بزرگ آبزي  را حمل مي کنند که در اثر برخورد آنها با پن، تور را  پاره مي کنند يا باعث  گرفتگي چشمه هاي تور مي شوند. موج آب بايستي به اندازه اي باشد که تبادل آب در داخل محدوده پن به خوبي انجام شود و تبادل اکسيژني صورت گيرد.
3-1. عمق مناسب آب
با افزايش عمق آب، ارتفاع تور و ارتفاع تيرک هاي موردنياز  براي محصور کردن وساخت پن بيشتر مي شود و در نتيجه هزينه احداث پن افزايش مي يابد. از طرفي ديگر در آب هاي عميق پرورشي در پن( از قبيل رقم بندي، غذادهي، صيد و... ) دشوارتر مي گرددو براي انجام اين عمليات  لازم است از قايق استفاده شود، لذاحداکثر عمق آب در عميق ترين نقطه در داخل پن نبايستي بيشتر از هفت متر باشد و حداقل عمق آب در داخل پن نبايد کمتر از يک متر باشد. در آب هاي که داراي جذر و مد هستند، حداقل عمق آب در درون پن در مواقع جذر نبايد از يک متر باشد و بايستي سعي شود پن در جايي مستقر شود که حداکثر  فضاي آبي دراختيار ماهيان قرار گيرد.
در عمق هاي بين يک تا دو متر عمليات پرورشي در پن راحت تر انجام مي شود و مي شود بدون قايق در داخل پن عمليات پرورشي راانجام داد.
4-1. جهت باد غالب
 بدليل اينکه باد باعث ايجاد تحرکي در سطح آب و تبادل بهتر اکسيژن مي شود، بهتر است در انتخاب محل پن اين موضوع مدنظر قرار گيردو پن در جايي نصب شودکه در طول دوره پژوهش در جهت باد غالب محل قرار گيرد . اطلاعات موردنياز در مورد باد غالب محل را مي توان  ازايستگاه هاي هواشناسي منطقه بدست آورد.
5-1. شرايط فيزيک و شيميايي آب
 گونه ماهيان مختلف، از لحاظ نيازمندي هايشان، نسبت به کيفيت  فيزيکوشيميايي وبيولوژيکي و آلودگي  آب بايکديگر متفاوت هستند. يعني هر يک از انواع ماهي در دماي آب مخصوصي زندگي ميکند و يا اينکه بعضي از انواع ماهي نسبت به بقيه، در مقابل آلودگي آب حساس ترند. براي ارزيابي محل انتخاب شده، بايد اطلاعاتي در مورد چنين عواملي را جمع آوري کرد. براين اساس آب محل استقرار پن بايستي  از لحاظ استانداردهاي عوامل فيزيکي و شيميايي  مورد نياز گونه ماهي پرورشي، درحد مطلوبي  باشدو دور از منابع آلوده  کننده آب،  نظير فاضلاب هايب صنعتي و خانگي،  پساب هاي کشاورزي و کشتارگاهي و ... باشد و از استقرار پن در آب هاي کدر و آلوده  پرهيز شود، بنابراين پرورش دهنده ماهي در پن بايستي  در مرحله انتخاب محل، عوامل شيميايي آب، از قبيل نوع خاک، PH ، NH3 ،  BOD سختي و شوري وعوامل  فيزيکي آب؛ از قبيل دما، گل آلودگي ،شفافيت  ، تغييرات  عمق و بافت خاک را بررسي کند.
استانداردهاي فيزيکو شيميايي آب براي پرورش ماهي قزل آلاي رنگين کمان در پن به شرح ذيل است:
- دماي آب – بهترين دما براي قزل آلا بين 12 تا 18 درجه سانتي کراد است و در اين محدوده  نرخ ميزان رشد حداکثر است. البته قرل آلا دماي پايين تا 8 و دماي بالا تا حد 20 درجه را نيز تحمل مي کند ولي ميزان رشد آن کاهش مي يابد.
- اکسيژن محلول – بهترين ميزان، حد اشباع مي باشد و با در نظر گرفتن  دما، محدوده آن بين 9 تا 11 ميلي گرم در ليتر است و حداقل  آن 7 ميليگرم در ليتر است. و اگر مقدار آن را از اين حد پايين تر بيايد، ايجاد ناراحتي در ماهي مي کند. بطوري که اگر اکسيژن محلول از 5 ميليگرم در ليتر کمتر شود،  ناراحتي تنفسي در ماهيان  آغاز و دچار بي اشتهايي مي شوند. ميزان اکسيژن  محلول تابعي از فشار هوا از سطح دريا و دماي آب مي باشد. بنابراين هر چه ارتفاع منبع آبي از سطح دريا بيشتر باشد و يا دماي آب بالاتر رود از حد اشباعيت اکسيژن  محلول آب کاسته مي شود.
PH- درجه اسيدي و يا قليايي  آب را بخاطر آسان بودن  و مناسب بودن آب،  با غلظت يون هيدروژن موجود در آن نشان مي دهند و به ان PHمي گويند. حد PH بين صفر تا چهارده متغير اسن . و آب خنثي  (آبيکه نه اسيدي است و نه قليايي)  داراي PH  7 است و هر چه  به سمت صفر بريم  آب اسيدي تر و هر چه به سمت 14 برويم، آب قليايي تر مي شود. در حالت طبيعي PH آب ين 4 تا 9 متغير اين بهترين متغير محدوده پ- هاش براي قزل آلا بين 6.5 تا 7.5 است. هر چه مقدار PH آب کمتر شود، ميزان مواد معدني محلول در آن کاهش مي يابد. بطور کلي در پرورش ماهي، آبي که PH آن کمي قليايي باشد نسبت به آبي که کمي اسيدي است برتري دارد.
دي اكسيد كرين – تمام آب هاي طبيعي داراي مقداري دي اكسيد كرين هستند كه درحالت تعادل ميزان آن 2 ميليگرم  درليتر است. آلگاهايا خزه ها باعث كاهش ميزان دي اكسيد كربن محلول در آب و در نتيجه افزايش مقدار اكسيژن مي گردند و وجودلجن دربستر آب باعث افزايش دي اكسيد كربن آب مي گردند. اگر ميزان دي اكسيدكربن  محلول در آب از 3 ميلي گرم درليتر افزايش يابد زيان آور است زيرا اين افزايش سبب كاهش مقدار اكسيژن و آلوده شدن آب توسط مواد آلي زائد مي گردد.
گل آلودگي – آبب بايستي كاملاً شفاف باشد، گل آلودگي باعث كاهش ديد ماهي مي شود و ماهي نمي تواند غذارا ببيند و آن را بخورد.همچنين با رسوب گل بر روي برانش،باعث خفگي ماهيان مي شود.
شكوفايي جلبكي – حداقل عمق قابل ديد با سشسي ديسك مي بايست 1 متر باشدافزايش جلبك در آب باعث كاهش شفافيت آب و عدم ديد كافي ماهيان قزل آلا مي شود. همچنين با افزايش جلبك ها ميزان مصرف اكسيژن در شب بالا مي رود و دراين مواقع محيط آبي دچاركمبود اكسيژن مي شود و ماهيان ممكن است دچار خفگي شوند، جلبك هاي سبز- آبي نظير Microcystis و Anabaena هنگامي كه به مرحله شكوفايي( Bloomn)  مي رسد، سطح آب پن را مي پوشانند و اين مسئله باعث خفگي ماهيان درون پن ميشود.
آلودگي – محل  مورد نظر بايستي از هر گونه آلودگي صنعتي وشهري عاري باشد، زيراكه ماهي قزل آلا نسبت به آلودگي بسيار حساس است و با كمترين آلودگي تلفات در ماهيان بوجود مي آيد.
تعويض آب- محل موردنظر بايدطوري انتخاب شود كه تعويض آب دررون پن به راحتي صورت گيرد و از محل هايي كه آب در آن ساكن است اجتناب بايد كرد. يخبندان- يخ زدن سطح آب نه تنها باعث كاهش تبادل اكسيژن بين اتمسفر و آب ميشود بلكه يخ هاي خرد را نيز مي تواند به بدن و برانشهاي ماهي صدمه بزنند. همچنين در اثر برخورد تكه هاي بزرگ يخ( كه بوسيله امواج حمل مي شوند) باپن ممكن است تورها پاره شوند يا تیرك ها شكسته شوند. يخبندان نشانه برودت زياد آب است و برودت زياد باعث كاهش تغذيه ورشدماهيان خواهدشد. بنابراين محل موردنظر بهتراست فاقد هر گونه سابقه  يخبندان باشد.به منظور آگاهي از روند تغييرات دما، عمق آب، شفافيت آب وارتفاع امواج درمحل استقرار پن، اين عوامل(دماي آب سه نوبت)روزانه اندازه گيري و درجدول شماره يك ثبت مي شود. همچنين عوامل فيزيك وشيميايي آب محل (طبق جدول شماره دو) بطور ماهانه و درمواقع بحراني اندازه گيري و ثبت مي شود. اين عوامل اندازه گيري و ثبت شده، در مديريت پرورشي دوره هاي بعد مي تواند مورد استفاده قرار گيرد.
6-1.جنس بستر كف آب
 جنس بستر آب نه تنها درمواقع صيد،بلكه از نظر نصب  تيرك هاي نگه دارنده نيز حائز اهميت است. لذا بسترمناسب براي احداث پن، ازنوع گل نرم،رس وخاك هاي لومي رسي است. از استقرار پن درمحل هاي با بستر صخره اي وسنگريزه اي و داراي سيلت زياد و مواد آلي در حال تجزيه خودداري شود. بستر بايستي به حدي نرم باشد تا به راحتي به توان تيرك هارا در آن فرو كرد ولي بايستي به حدي سفت باشدتادرهنگام طوفان و امواج نسبتاً شديد تيرك هارا محكم درخود نگه دارد. سطح بستر آب درمحدوده پن نيزبايد مسطح يا داراي شيب ملايم باشد تا به راحتي بتوان در داخل آن پره كشي كرد. قبل ازاحداث پن نيز بايد تمام سنگ ها وگياهان آبزي روي بستر محل استقرار پن را جمع آوري كرد.
7-1.امكان دسترسي به محل
 محل پن بايستي طوري انتخاب شود تا به راحتي ازساحل به پن دسترسي داشت. پايگاه استقرار وسايل وكارگران، بايد تا جاي ممكن به جاده ارتباطي ونيز محل احداث پن ، دردريا ، نزديك باشد. رعايت اين نكته ضروري است كه محل احداث پن،در مسير عبور و مرور قايق ماهي گيران وكشتي ها نباشد وتاحد امكان از اين مسيرها دور باشد تااز تاثيرات منفي ْآنها بر ماهيان و تورپن اجتناب شود. محل مورد نظربايد چنان باشدكه بتوان به راحتي پن را درنظر داشت تا بطور دائم ازخراب و صيد قاچاق در امان  باشد. بنابراين حداكثر فاصله پن تاساحل نبايد بيش ازدو كيلومتر باشد.نزديكي با شهرها و جمعيت هاي محلي و امكان جذب نيروي انساني محلي(كارگر بومي) و فروش محصولات بايد درانخاب مدنظر قرار گيرد. بنابراين محل احداث پن بايستي طوري انتخاب شود كه در لحاظ تامين غذا،بچه ماهي، مواد اوليه ساخت پن، نيروي انساني وفروش محصولات ماهي با مشكلي روبرو نشود.

2- اصول ساخت پن
براي موفقيت پرورش در قفس، طراحي صحيح پن اهميت دارد. از آنجايي كه پن بطوردائم درون آب است اجزاي آن درمعرض تاثيرات از بين برنده آب دريا هستند.بنابراين اين اجزا بايداز مواد بادوام و مقاومت زياددر برابر خوردگي ساخته شوند. طرح پن ، درهم از نظر شكل و هم از نظر نوع تور و تعداد تيرك ها، بايد طوري باشدکه، جريان ها، بادوامواج را تحمل نمايد.
حصارهاي غير قابل انعطاف بعلت استحكام  زيادشان، در محل هايي كه در معرض امواج و بادهاي شديد هستند استفاده مي شوند اين حصارها از جنس آهن گالوانيزه و بصورت ميله هاي موازي، شبكه هاي توري يافته شده يا جوشكاري شده هستند.
1-2.ساخت پن با استفاده از ني
از ني هم بعنوان پايك و هم بعنوان حصار در پن استفاده مي شود. براي ساخت پن با حصاري از جنس ني هاي سالم و بلند( بيش از چهارمتر)استفاده مي شود. اين ني ها را طوري در كنار هم قرار مي دهند كه آب به راحتي ازفاصله بين دوني عبور كند ولي اين فاصله نبايد آنچنان زياد باشد  كه ماهيان از بين آن ها عبور نمايند.
يك سرني را در ابتدا توسط چاقو تيز كرده و سپس در بستر فرو مي كنند. معمولاً يك چهارم تا يك سوم(بسته به شدت امواج و بادغالب محل) از طول ني را در بستر فرو مي كند تا استحكام لازم براي نگه داري تور را داشته باشد.
از حصيرهاي چوبي نيز مي توان بعنوان حصار پن استفاده كرد. پن هاي با حصار حصيري را توسط پايك هاي چوبي يا ني درآب مستقر مي كنند. يا حصيرها را در قاب هايي نصب مي كنند و سپس قاب ها را توسط پايك در آب مستقر مي كنند. فاصله رشته هاي حصير يبايد اندازه اي باشد تا تبادل آب به راحتي مابين آن صورت گيرد.
از پن هاي از جنس ني وحصير به لحاظ نداشتن استحكام لازم واحتمال خشك و شكسته شدن در آب، معمولاً براي پرورش ماهي قزل آلا استفاده نمي شود ولي در پرورش ماهيان گرمايي مي توان از آنها استفاده كرد. همچنين به دليل اينكه تهيه ني هاي بلند و صاف دشوار است، لذا از ني بيشتر در آب هاي كم عمق استفاده مي شود.
2-2. تورهاي قابل انعطاف
راحت ترين ومناسب ترين حصار براي پن،تورهاي قابل انعطاف است و ساخت آن ها راحت تر ازني است. از جمله مواد اوليه اي كه براي بافت تورقابل انعطاف استفاده مي شوند، الياف طبيعي(مثل كنف و پنبه) ومصنوعي(مثل پلي اتيلن،نايلون و پلي استر) است،كه براحتي به صورت نخ هاي مناسب بافت تور با چشمه هاي لوزي ومربع در آورده مي شوند. اين تورها به سادگي قابل حمل، انباروبسته بندي كردن هستند وبه علت قابليت ارتجاعي زيادي كه دارند، فضاي زيادي را اشغال نمي كنند. الياف طبيعي، استحكام خود را در مقابل تابش نور آفتاب در هواي آزاد،به سرعت از دست مي دهند. در يك آزمايش مقايسه اي بين الياف پنبه اي ونايلوني،پس از ششصد  ساعت تابش مستقيم نورخورشيد، استحكام پنبه ونايلون به ترتيب 50 و 10 درصدكاهش پيدا كرد. پلي استرو نايلون دو نوع اليافي هستندكه براي بافت تورهاي مخصوص پن مناسب هستند.
بعلت اينكه صدمات ناشي ازبرخورد ماهي با تورهاي بدون گره كمتراست، استفاده از اين تورها بسيار متداول است و ليكن رفوي آنها مشكل است.
3-2. چشمه هاي مناسب تور
اندازه چشمه حصار توري پن مي بايست متناسب با اندازه بچه ماهيان درهنگام رهاسازي انتخاب شود، زيرا اگر چشمه بزرگ تر از بچه ماهيان باشد، آنها ار داخل پن خارج مي شوند و اگر چشمه  بسيار كوچك باشد،تبادل آب دردرون محوطه پن كمتر مي شود وممكن است ماهيان دچار كمبود اكسيژن شوند و همچنين چشمه هاي كوچك تر سريع ترتوسط حلزون ها وجلبك ها گرفته مي شوئد. براي مثال در محل هايي كه از مواد آلي غني است و جريان آب نيز كم باشد، چشمه يك تور با قطر 37.5 ميلي متر، بعد از دو هفته درآْب ماندن، تا 60 درصد و پس از يك ماه تا 87 درصد كاهش مي يابد. درتورهايي به قطر چشمه 12.7 ميلي متربعد از سه هفته عمليات پرورشي، تا 93 درصد از قطر چشمه نيزكم شده است. گرفتگي تور را با تميز كردن منظم و يا استفاده از رنگ هاي صد  گرفتگي تور بر طرف مي كنند. البته تميز كردن براستفاده از رنگ ها ارجعيت داردزيراکه اين رنگها ممکن است باعث مسموميت ماهيان بشود. استفاده از ماهيان گياهخوار( مثل كپوروكفال) مي تواند به كاهش اين مشكل كمك كند. زيرا اين ماهيان از جلبك ها ومواد چسبيده به تور و پايك ها مي توانند تغذيه كنند. الياف طبيعي، مانندپنبه و كنف،بسيار مستعد به گرفتكي تورهستند اما تورهاي ساخته شده از الياف مصنوعي نسبت به گرفتگي،مقاوم تر هستند.
 4-2.نحوه نصب تيرك ها
براي ثابت نگه داشتن تور پن در درون آب از تيرك هايي استفاده مي شود. جنس تيرك ها مي تواند از چوب،فلز،سيمان ويا مواد مستحكم ديگر باشد ولي بعلت ارزاني وسهولت دسترسي، بيشتر از چوب بعنوان تيرك استفاده مي شود ولي در هنگام  استفاده از تورهاي غيرقابل انعطاف، ازتيرك هاي سيماني يا فلزي استفاده مي شود. براي استحكام بيشتر وجلوگيري از پوسيدگي سريع تيرك هاي چوبي، آنها را قير اندود مي كنند و قبل از نصب، بخوبي تميز و شستشو مي شوند. قطر تيرك هاي چوبي بين 10 تا 15 سانتيمتر است و درمحل هاي مواجه با بادد و امواج شديد از قطر بيشتر استفاده مي شود. تيرك هاي چوبي مورد استفاده بايستي فاقد ترك، گره، انحناوخميدگي باشند.
تيرك هاي چوبي را با استفاده از دستگاه كمپرسورها( شمع كوب) در بستر آب فرومي كنند. تيرك ها را در محل هاي آرام تاعمق نيم متري ود رمحل هاي ناآرام، تاعمق يك متري در بستر فرد مي كنند. طول آنها متناسب با عمق آب محل استقرار پن باشد. بطوري كه پس از نصب، حداقل يك متر بالاتر از سطح آب(سطح آخرين مد آب) قرار گيرد.
بعنوان مثال اگر عمق ْآب، در بالاترين سطح آب( آخرين مد آب) چهار متر باشد، طول تيرك موردنياز براي محل هاي آرام 5/5متر وبراي محل هاي نا آرام شش متر است. پس از نصب تيرك هاي عمودي، به منظوراستحكام بيشتر آنها وسهولت نصب تور، از تيرك هاي افقي استفاده مي شود، كه با استفاده از ميخ يا طناب، در قسمت بالاي تيرك هاي عمودي نصب مي شود و تيرك مجاورهم را به همديگر محكم مي كند. قطر تيرك هاي افقي لازم نيست به اندازه تيرك هاي عمودي باشد ومي توان از قطرهاي تا يك دوم قطر تيرك اصلي استفاده كرد.
5-2. فاصله تيرك ها
فاصله تيرك هاازهم بستگي به شدت باد وامواج در محل استقرار پن دارد. يعني در جاهايي كه مواجه با باد و امواج شديداست، بايد تيرك ها را با فاصله كمتري نسبت به هم و در جاهاي آرام،با فاصله بيشتري نسبت به هم نصب كرد. براساس تجارب بدست آمده درداخل كشور مي توان گفت كه بهترين فاصله تيرك هادرمحل هاي داراي امواج، دومتر ودر محل هاي آرام چهار متر بايد است.
 6-2. نصب وزنه به تورها و نوع تورها
براي جلوگيري از شناور شدن وجابجايي تور پن در آب و همچنين جلوگيري از ورود ماهيان وساير آبزيان ديگر به داخل پن، لبه پاييني تور را با استفاده از طنابهاي سرب دار با وزنه هاي فلزي يا سنگي  ،سنگين مي كنند تا در مقابل جريان ْآب مقاوم باشد. همچنين براي جلوگيري از فرار ماهيان، لبه پايين تور را در بستر فرو مي كنند يا اينكه با قرار دادن كيسه هاي شني روي لبه ها، نمام منافذ را مي بندند.
بدليل وجود ماهيان پرورشي و غذاهاي مصرف نشده در پن، اين محل ها موردهجوم جانوران آبزي ماهيخوار قرار مي گيرد ونه تنها با صيد ماهيان باعث زيان به پرورش دهنده مي شوند بلكه با ايجاد پارگي در تورپن،محلي براي فرار ماهيان پرورشي بوجود مي آورند و اگر پرورش دهنده زود متوجه نشود متحمل ضرر وزيان خواهد شد.
براي ممانعت از حملات احتمالي اين جانوران و جلوگيري از برخورد اجسام شناوري كه با امواج حمل مي شوند. از تورهاي  محافظ استفاده مي شود. اين تورها در فاصله يك متري از تور اصلي نصب مي شود. اين تورها بايد از الياف كلفت و قوي بافت شده باشند و مي توان از تورهاي ماهيگيري اسقاطي براي اين منظور استفاده نمود. اين تورهاتا حدودي نيز انرژي امواج را جذب مي كنند و از شدت آنها مي كاهند.
در صورت وجود پرندگان ماهيخوار در محل، مي بايست مانعي در بالاي پن قرار دارد، تا از ورود آنهاو شيرجه زدن به داخل پن جلوگيري كند. براي اين كار،ازتورهاي اسقاطي چشمه بزرگ(5 الي 10 سانتي متر) با ريسمان هاي بلند، كه به صورت موازي بر روي پن نصب مي شوند، استفاده مي شود. براي جلوگيري ازورود سمور آبي ازسگ استفاده كرد.
 7-2. ابعاد مناسب پن براي پرورش ماهي  قزل آلا
پن را مي توان در ابعاد و اشكال مختلف احداث كرد وليكن بايستي ابعاد و اندازه اي را انتخاب كرد كه بتوان به راحتي درآن مديريت وعمليات پرورشي را انجام داد چون متناسب با افزايش ابعاد پن، كنترل وعمليات مشكل تر مي شود ومي بايست وسائل وابزار مكانيزه بيشتري بكار گرفت. به منظور يافتن اندازه مناسب براي ابعاد پن، عوامل مختلفي همچون هزينه،نيروي انساني و نوع مواد اوليه در دسترس ساخت پن در نظر گرفته شود. اين درست است كه در پن بزرگ تر، هزينه در واحد سطح آب درون پن، كمتر است ولي به همان ميزان فشارهاي ناشي ازباد و امواج، هزنيه هاي نگه داري پن افزايش مي يابد وانجام عمليات پرورشي و صيد ماهيان دشوارتر مي شود.
پن را مي توان به اشكال دايره اي، مربع، مستطيل، شش و هشت وجهي ساخت ولي از لحاظ مصرف تور و پايك،شكل دايره اي نسبت به شكل مربع وشكل مربع نسبت به شكل مستطيل مقدار كمتري تور و پايك نياز دارد ازلحاظ مقاومت در مقابل امواج آب و باد، شكل دايره اي بهتر است.
با توجه به امكانات و شرايط دركشور، ابعاد مناسب پن مربع يا مستطيل براي پرورش ماهي قزل آلا 20×25، 25×30، 30×30، 30×40 ، 50×50 متر وپن دايره اي از قطر 25 تا 50 متر است.
 
3-اصول انتخاب بچه ماهيان مناسب
بدليل مشكلات زياد  درمان ماهيان در پن، ماهيان خريداري شده بايستي فاقد بيماري و انگل باشند، بنابراين بايد بچه ماهيان از مراكز مطمئن، معتبر و نزديك تهيه مي شوند. كوتاهي مسافت تا مزرعه ، باعث كاهش زمان انتقال ماهيان مي شود و در نتيجه استرس وارده به ماهيان و هزينه حمل و نقل  كمتر مي شود. دقت در انتخاب ماهيان سالم، باعث كاهش مشكلات ناشي از بيماري و آلودگي در طول دوره پرورش خواهد شد.  براي اطمينان بيشتر، بهتر است قبل از رهاسازي بچه ماهيان در داخل پن، در استخرهاي خارج از منبع آبي قرنطينه شوند و بچه ماهيان مريض و آسيب ديده  را جدا كند.
 در انتخاب گونه ماهي مناسب براي پرورش در پن بايستي به نكات ذيل توجه كرد:
- راحتي تهيه بچه ماهي
 - ميزان رشد سريع
- تطابق پذيري با شرايط پرورش متراكم
- سهولت غذاگيري به غذاهاي مصنوعي
- ميزان ضريب تبديل غذايي بالا
- مقاوم در برابر بيماري ها
- بازار پسندي
 با توجه به شرايط ذكر شده، گونه قزل آلاي رنگين كمان، گونه اي مناسب براي پرورش در پن است.
با توجه به  تطابق هر منطقه با شرايط اقليمي همان منطقه، بچه ماهيان بايستي از نزديك ترين مركز به محل پن خريداري شوند براحتي در شرايط محيطي پن پرورش يابند.
قبل از انتقال بچه ماهيان، غذادهي به ماهيان براي 36 ساعت قطع شود تا معده آنها ازباقي مانده غذا و مواد حاصل از متابوليسم از بدن ماهيان  خارج شود. مواد زائد حاصل از متابوليسم( آمونياك، اوره، اسيد اوريك، گاز كربنيك) مي توانند مواد سمي ايجاد كنند. وقتي غلظت آمونياك و ساير مواد سمي در آب افزايش يابد. ماهي توانايي جذب اكسيژن را از دست مي دهد و تركيب خون به نحوبدي تغيير مي كند. گاز كربنيك(co2) نيز از جمله عواملي است كه د رحمل و نقل ماهي محدوديت زياد ايجاد مي كند؛ اگر تراكم گاز كربنيك زير 15 ميلي گرم  درليتر نگه داشته شود درصورتي كه مقدار اكسيژن و درجه حرارت مناسب باشد، ماهي در وضع خوبي باقي خواهد ماند و اگر غلظت به 25 ميليگرم در ليتر برسد ناراحتي ماهي شروع خواهد شد.
 
در حمل و نقل ماهيان به نكات ذيل بايستي توجه شود:
1. گرسنه نگه داشتن ماهي قبل از حمل و نقل، در مواقعي كه ماهيان با غذاي خشك تغذيه مي شوند. حداقل 36 ساعت و در مواردي كه با غذاي تر تغذيه مي شوند، حداقل 48 ساعت قبل از بارگيري نيابد به آنها غذا داد.
2. حمل و نقل ماهي در درجه حرارت كم، بهترين درجه حرارت  براي حمل و نقل ماهي بين 8 تا 12 درجه سانتي گراد است.
3. استفاده از داروهاي خواب آور( مثل سديم آميتال) و بيهوش كننده( مثل MS222) مصرف اين داروها باعث كاهش فعاليت ماهيان و كم شدن مواد زائد متابوليسم مي شود.
 1-3. رهاسازي بچه ماهي در پن
 معمولاً براي حمل و نقل و انتقال بچه ماهيان به كنار منبع آبي از تانكر هاي با مخزن دو جداره و مجهز به كپسول اكسيژن استفاده مي شود و انتقال درهنگام  غروب و شب كه دماي هوا پايين تر است انجام مي شود. از كيسه هاي  پلاستيكي نيز براي انتقال بچه ماهيان مي توان استفاده كرد. براي اين منظور يك سوم حجم كيسه را با آب و دو سوم ديگر را با هوا پر مي كنند . دهانه كيسه را محكم مي بندند. اين كيسه ها را هم توسط كاميون و هم توسط هواپيما مي توان حمل و نقل كرد.
چنانچه محل پن نزديك جاده باشد، رهاسازي بچه ماهيان از داخل تانكر به داخل پن، بعد از هم دما كردن آب تانكر با آب محيط پن، با استفاده از لوله هاي پلاسيكي قابل انعطاف  انجام مي شود. چنانچه محل پن دور از جاده باشد با استفاده از سطل و با قايق هاي مخزن دار، بچه ماهيان به داخل پن رهاسازي مي شوند.
اگر از كيسه هاي پلاستيكي براي حمل و نقل بچه ماهيان استفاده شده باشد، براي مدتي كيسه ها را ابتدا در داخل پن قرار مي دهند تا آب  با محيط  پن هم دما شود و سپس دهانه كيسه ها را به آرامي باز كرده و آن را به طرف آب منبع آبي كج كرده تا مقداري از آب منبع وارد كيسه شود كم كم ماهيان را بداخل پن رها مي كنند. معمولاً در اين زمان خود بچه ماهيان به بيرون كيسه شنا مي كنند و وارد پن مي شوند.
گاهي از قايق هايي كه بر روي عرشه آنها مخازني تعبيه شده است، براي حمل  بچه ماهيان تا محل استقرار پن استفاده مي كند.
 2-3. زمان مناسب رهاسازي بچه ماهي قزل آلا
 بهترين زمان براي رهاسازي بچه ماهيان قزل آلا در پن زماني است كه دماي آب منبع آبي محل استقرار پن بين 8 تا 18 درجه سانتيگراد  باشد و دماي خارج از اين حد براي بچه ماهيان قابل تحمل نمي باشد. همچنين در مواقع گل آلودگي و تلاطم آب، از رهاسازي بچه ماهيان خودداري شود. قبل از رهاسازي بچه ماهيان لازم است محوطه داخل پن از جانوران مزاحم( نظير قورباغه، مار، ماهيان گوشتخوار و ...) پاك شود. براي اين كار با استفاده از تورهاي چشمه ريز، داخل پن را پره كشي مي كنند. همچنين هر گونه گياه و سنگ زائد نيز بايستي از داخل پن خارج شود.
3-3. اندازه بچه ماهي مناسب جهت رهاسازي
عامل تعيين كننده اندازه بچه ماهيان درهنگام رهاسازي به پن، طول دوره مناسب پرورش ماهي است. يعني اينكه چه مدت از سال دماي آب محيط پن براي پرورش ماهي مناسب است، هر چه مدت اين دوره طولاني تر باشد، امكان استفاده از بچه ماهيان كوچك تربيشتر خواهد شد و بالعكس بنابراين با طولاني شدن دوره پرورش، مي توان از بچه ماهيان كوچک تر، كه ارزان ترند و حمل و نقل آنها كم هزينه تر است، استفاده كرد. در اين گونه محيط ها از پن نوزاد گاهي( ابعاد ان يك دهم پن اصلي يا پرواري است) استفاده مي شود. ابتدا بچه ماهيان ريز را به پن نوزاد گاهي منتقل و پس از افزايش وزن به داخل پن پرواري رها مي كنند. معمولاً پن نوزاد گاهي را در داخل پن پروراري احداث مي كنند.
البته لازم به توضيح است درصد بازماندگي و ميزان رشد بچه ماهيان با وزن بالاتر بيشتراز بچه ماهيان با وزن پايين تر است و اين موضوع تا حد زيادي قيمت و هزنيه هاي بالاي بچه ماهيان  بزرگ تر را جبران مي كند. با توجه به شرايط كشور، پن با بچه ماهياني با وزن اوليه رهاسازي بالاي 30 گرم  نتايج بسيار خوبي داشته است.
 4-3. تراكم مناسب بچه ماهي در پن
تراكم نگهداري ماهي در پن وابسته به شرايط فيزيك وشيميايي آب و توپوگرافي محل دارد. بطوري كه در آب هاي با كيفيت خوب مي توان تعداد ماهي بيشتري را در دو واحد سطح نگهداري وپرورش داد. فاكتورهايي كه در تراكم نگه داري مهم تر هستند عبارتند از: دماي آب، اكسيژن محلول، شفافيت، تعويض آب، جهت جريان آب و باد غالب. بعنوان مثال در مكان هايي كه دماي آب پايني و ميزان اكسيژن محلول آب در حد فوق اشباع باشدمي توان تراكم بيشتر از ماهيان را در پن نگه داري كرد. با توجه به شرايط اقليمي كشور و براساس تجارب بدست آمده، تراكم رهاسازي  در پن بين 20 الي 30 قطعه در مترمربع است.
 
4- اصول غذادهي به ماهي 
 ماهيان پرورشي در محيط هاي محصور از غذاي زنده موجود در محيط استفاده مي كند و اين يكي از مزاياي اين روش پرورشي نسبت پرورشي مي باشد  و گوشت ماهيان پرورشي در اين سيستم  از كيفيت  بالاتري برخوردار است. وليكن چون روش پرورشي در پن به صورت متراكم است نبايد منجصرا متكي به مواد غذايي درون آب  بود بلكه رشد اصلي ماهيان از غذاي دستي داده شده به ماهي، بدست مي آيد مواد غذايي كه مورد استفاده ماهي قرار مي گيرد از مواد مغذي مانند پروتئين و كربوهيدارات ، چربي مواد معدني، ويتامين و آب تشكيل شده اند. بعضي از آنها در ساختن بافت ها  و رشد و توليد مثل دخالت دارند( مثل پروتئين) و بعضي از آنها انرژي زا هستند( مثل چربي و كربوهيدرات) و  انرژي موردنياز را براي انجام فعاليت ها وتوليد مثل  ماهي فراهم مي كنند. بنابراين غذاي داده شده به ماهي بايستي نيازهاي اساسي ماهي را تامين نمايد زيرا كمبود هريك از مواد مغذي باعث ايجاد عوارضي، نظير كاهش رشد مي شود.
 
1-4. رعايت اصول غذادهي در پن
 به علت سهولت استفاده  وراحتي انبار كردن غذاهاي پلت افشرده، از آنها بعنوان غذاي اصلي در پرورش ماهي در پن استفاده مي شود. همچنين استفاده از اين غذا، آلودگي كمتري را در محيط پن ايجادمي كند و در نتيجه كيفيت آب تغيير نميكند. بخاطر اين دلايل، از غذاي مرطوب و دست ساز در محيط هاي محصور استفاده نمي شود. البته پس از عادت كردن ماهيان به غذا خوردن در مكان هاي مشخص در پن، مي توان از غذاهاي مرطوب، بطور محدود، در مواقع بروز بيماري يا بعنوان غذاي مكمل استفاده كرد.
بايستي آنها را از نظر آلودگي به حشرات و آفات بررسي كرد. همچنين هر هفته موادغذايي انبار شده بايستي بازرسي شوند و هر گونه موارد مشكوك را براي دقيق تر با آزمايشگاه ارسال كرد.
 دور انبار نبايستي بوسيله پلكان ثابت يا متغير با زمين تماس داشته باشد، چون موش ها از اين طريق به راحتي وارد انبار مي شوند.
كف انبار، قبل از گذاردن مواد غذايي در انبار، بايد دقت كرد كه كف انبار رطوبت نداشته باشد و در وجود هر گونه رطوبت  از  گذاردن مواد غذايي بر روي کف انبار خودداري شود. براي اينكار مي توان از پالت هاي چوبي استفاده كرد. همچنين مي توان نايلون يا لاستيك در كف پهن كرد و كيسه هاي غذا را روي آن قرار داد. از گذاردن كيسه هاي مواد غذايي در جوار ديوار خودداري  شود تا رطوبت ديوار  به آنها سرايت نكند.
ضد عفوني كردن، قبل از ورود غذاي جديد به انبار، بايستي با استفاده از سموم مجاز، انبار را ضد عفوني كرد.
چيدن كيسه هاي غذا؛ بايد بين كيسه هاي چيده شده در انبار در فواصل 5 الي 6 متري، راهرويي به عرض 5/1 متر ايجاد كرد كه امكان تهويه، نظافت، ضدعفوني و دسترسي به تمام كيسه ها آسان باشد. عرض راهرو اطراف انبار بين 0.75 تا يك متر متغير است. فاصله كيسه ها تا سقف نيز بايستي 0.75تا يك متر باشد. چنانچه كيسه ها يكي پس از ديگر روي هم چيده شوند و رديف ها با يكديگر درگيري نداشته باشند، كيسه هاي روي هم چيده شده ناپايدار بوده و با كوچك ترين تكان ريزش مي كنند. لذا بايد كيسه هاي متوالي را بطور  متقاطع رويهم چيد. اين عمل كه تنها  باعث پايداري كيسه ها مي شود بلكه شمارش  آنها را هم آسان تر مي كند.
كنترل حشرات  و جوندگان، طرف مختلف كنترل حشرات و آفات عبارت است از:
1. مسدود كردن كليه سوراخ ها و شكاف هاي درب و پنجره و سقف
2. مرمت و تعمير شكاف هاي موجود در ديوار
3. ضدعفوني انبار بر عليه آفات
4. پاكيزه نگه داشتن  كامل انبار
5. خارج كردن هر لوله آلودگي از انبار
حد مجاز انباشتن مواد غذايي، مواد دانه اي را در سيلو مي توان تا ارتفاع 10 متري و كيسه هاي غذا را تا ارتفاع 5/3 متري روي هم انباشته كرد.
محافظت از نور، نور باعث تغيير ويتامين ها و آنزيم ها و از بين رفتن خواض آنها و در نتيجه تغيير رنگ غذا مي شود. بنابراين مواد غذايي در انبار بايستي از نور در امان باشند.
از گذاردن سموم، مواد نفتي ابزار و وسايل آلوده در انبار غذا خودداري شود.
ويژگي هاي فيزيكي غذاي پلت را بايد مطابق با نیاز غذايي ماهيان در نظر گرفت. اين ويژگي ها بايد با تغييرات  فيزيولوژيكي و آناتوميكي ماهيان در مراحل رشد تطابق داد. اين خواص عبارتند از بافت، پايداري در آب، اندازه، مزه، بو و رنگ. بافت يك عامل مهم در يك غذا است كه بيشتر اوقات پذيرش يا عدم پذيرش پلت را براي ماهيان تعيين مي كند. اكثر ماهيان از پلت هايي كه به سختي بهم فشرده شده اند، دوري مي كند. پلت هاي سخت معمولاً بلافاصله بلعيده نمي شوند. بلكه ابتدا در دهان خرد و سپس بيرون ريخته و بعد دوباره بلعيده مي شوند. از طرف ديگر سست بودن  پلت ها سبب مي شود تا مواد غذايي آن سريعاً در آب حل شود و از دسترس ماهيان خارج شود و وارد آب يا رسوبات  بستر پن شود و اين مسئله در نهايت باعث كاهش كيفيت آب درون پن مي شود.
پايداري غذا در آب به ميزان يكپارچگي آن اطلاق مي شود. وقتي غذا به داخل پن ريخته مي شود،اگر پلت ها پايداري خوبي داشته باشند، كمترين اتلاف ذرات ريز را در آب داشته باشند. بافت و پايداري هر دو در شستشوي مواد غذايي و بنابراين دسترسي ماهي به غذا موثر هستند.
چون كه مساحت پن نسبت به استخرهاي بتوني مزارع پرورش ماهي بسيار بيشتر است، غذادهي به شيوه رايج در اين مزارع باعث هدر رفتن(پرت) زياد غذا مي شود و باعث ضرر و زيان پرورش دهنده مي شود. براي جلوگيري از اين مسئله به مدت چند هفته ماهيان را در مكان هاي مشخص از پن و ساعات بخصوصي از روز غذادهي مي كنند تا ماهيان به محل مشخص غذا خوردن عادت كند و همه ماهيان از غذاي داده شده بهره ببرند. غذادهي را مي توان با دست يا با غذاده هاي نيمه خودكار و خودكار انجام داد.انتخاب هر يك از اين روش ها بستگي به ميزان هزنيه ها دارد.
2-4. اندازه و مقدار غذا و دماي مناسب تغذيه
 اندازه پلت غذا در تغذيه ماهي اهميت دارد و بايد با مراحل مختلف رشد ماهي هماهنگ شودتا ماهي به بهترين وجهي آن را بپذيرد ماهيان قزل آلا از غذاهايي مصرف مي كند كه مناسب با اندازه دهان آنها باشد و اگر پلت غذا خيلي بزرگ باشد ماهي نمي تواند  آن را بلافاصله مصرف كند و ناچار خواهد بود تا وقتي كه بخشي از آن در آب حل شود و به اندازه قابل قبول برسد، منتظر بماند و اگر پلت خيلي كوچك باشد، آن را پس مي زند. بنابراين در انتخاب اندازه غذا براي بچه ماهيان دقت لازم بايد بشود.
براي هر اندازه بچه ماهي، غذاهاي مناسب با آن ساخته مي شود.
هركارخانه توليد كننده غذاي ماهي جداول خاصي براي راهنمايي پرورش دهندگان ماهي ارائه مي كنند كه آنها را در انتخاب اندازه مناسب غذا كمك مي كند. غذا در كارخانه هاي سازنده غذاي ماهي به دو شكل گرانول و پلت ساخته مي شود كه اين دو از لحاظ اندازه با  همديگر تفاوت  دارند و غذاي گرانول براي مراحل آغازي و رشد ماهي استفاده مي شود و غذاي پلت براي مراحل پرواربندي استفاده مي شود.
درباره نقش طعم، بو و رنگ غذاها  در ميزان قابل قبول بودن آنها مطالب ناچيزي وجود دارد.
به دليل مصرف ماهيان  پن از غذاي زنده محيط، مقدارغذاي مصرفي متناسب با اشتهاي ماهيان تعيين مي شود يعني با مشاهده رفتار ماهيان در حين تغذيه و اشتهاي ماهيان به خوردن غذا و وجود پسمانده هاي غذا در كف پن تعذيه ماهيان پن تنظيم شود. يك  مثال براي آشنايي بيشتر در ذيل آورده مي شود:
اگر در يك پن تعداد 10 هزار قطعه ماهي قزل آلا با وزن متوسط 50 گرم باشد و درجه حرارت آب 12 درجه باشد مقدار غذاي موردنياز براي هر 100 كيلوگرن ماهي درون پن برابر 2 كيلوگرم خواهد شد وچون وزن كل ماهيان پن برابراست با:
کيلوگرم 500 = 1000÷50×10000
بنابراين مقدار غذايي كه بايستي در طول روز به ماهيات داده شود، برابر است با:
كيلوگرم  10= 2×5
اين مقدار بايستي در طول روز، چهار نوبت( دفعه) داده شود بنابراين مقدار هر نوبت غذادهي برابر است با:
كيلوگرم 2.5 = 4÷10
 مقادير غذا را در مواقعي كه دماي آب پايين تر و يا بالاتر از ميزان مناسب است و در مواقع گل آلودگي، برحسب تجارت عملي در محل و موقعيت خاص مزرعه بايد كاهش داد و در مواقعي كه پيش بيني مي شود رشد ماهي سريع تروبيشتر است، افزايش داد.
گونه هاي مختلف ماهيان، در دماهاي مختلفي شروع به تغذيه مي كنند. بعنوان مثال ماهي قزل آلا در دماي بين 8 تا 20 درجه تغذيه فعال دارند ولي بهترين دما براي تغذيه، بين 14 تا 16 درجه سانتي گراد است. يعني دراين محدوده دما سوخت و ساز غذا در بدن ماهي در بالاترين راندمان خود است و ضريب تبديل غذا بسيار مناسب است، بنابراين  در طول دوره پرورش هر چه مدت بيشتري اين دما را داشته باشيم، ماهيان ما سريع تر رشد مي كنند.
براي آگاهي از روند، عمليات پرورشي و اعمال مديريت پرورشي لازم است روزنه ميزان، نوع(غذاي فشرده يا دست ساز) اندازه پلت و دفعلت غذادهي بطور مرتب در جدول ثبت شود.
  3-4. تعداد دفعات غذادهي
 براي بدست آوردن بهترين رشد و ضريب تبديل، هر وعده غذا بايد فقط معادل يك درصدوزن بدن ماهيان باشد. (مثلاً اگر بايستي 5 درصد وزن توده زنده ماهيان غذادهي مي شود تعداد دفعات غذادهي 5 نوبت مي شود) غذا دادن به دفعات زياد، باعث مي شود ماهيان كمتر گرسته بماند و رشد ماهيان كوچك بيشر شود و گله ماهيان اندازه يكساني داشته باشند. اگر دفعات تغذيه ماهيان كم باشد، ميزان تلف شدن غذا بيشتر، ضريب تبديل غذا ضعيف و كيفيت آب نامناسب  مي شود. دفعات تغذيه ماهي با غذاي خشك بايستي بيشتر از دفعات غذاي تر باشد.
 4-4. كنترل كيفيت آْب و بهداشت ماهيان در محل پن
ماهي در هر محيطي باشد ممكن است بيمار شود، ولي در محيط هاي پرورشي بعلت تراكم بالاي نگه داري دچار استرس شده و مقاومت بدن آنها در برابر بيماري هاي گوناگون كاهش مي يابد و عوامل بيماري زا به راحتي منتقل مي شوند. همچنين بعلت  وجود مواد آلي در محيط پرورشي، ميكروب هاي بيماري زا سريعاً تكثير و افزايش مي يابند. عوامل محيطي در پرورش آبزيان خيلي بيشتر از پرورش حيوانات  خشكي موثر هستند،  چون ماهي در محيط زندگي خود( يعني آب) كه جايگاه تغذيه، تنفس، دفع مواد زائد و حضور ساير موجودات است غوطه ور است. در واقع ماهيان در همان محيطي كه ادرار و مدفوع خود را دفع مي نمايند، تغذيه و تنفس مي نمايند و بسياري از موجودات ريز ميكروسكوپي و درشت با آنها در رقابت يا همسفره اند و يك لايه مواد زائد و مواد غذايي اضافه در كف پن جمع مي شود. چنين محيطي هميشه بايستي مورد توجه خاص قرار گيرد تا مواد زائد و سمي به نحو مقتضي از محيط خارج شده و يا تعادل آن طوري باشد كه سبب اتلاف و از بين رفتن ماهيان نشود. تغيير كيفيت و كميت آب محيط پن، مي تواند روي رشد و سلامتي ماهيان اثر گذارد، بنابراين كنترل و آگاهي از كيفيت و كميت آب محيط پن بسيار حائز اهميت است. براي اين منظور فاكتورهاي فيزيكي و شيميايي آب بطور دوره اي اندازه گيري و ثبت مي شود.
ماهيان سالم رشد بهتري دارند، بنابراين آگاهي از بهداشت و سلامتي ماهيان در طول دوره پرورش يك ابزار مناسب براي كنترل  بيماري ماهيان پرورشي است. براي جلوگيري از بيماري ماهيان، بهترين اقدام پيشگيري است، زيرا  فقط تعداد كمي از بيماري هاي ماهيان قابل درمان هستند و اگر هم قابل درمان باشند ممكن است پس از درمان ماهيان ديگر قابل مصرف براي انسان نباشند. بنابراين بهتر است ماهيان را از نظر سلامتي مراقبت كرد. براي آگاهي از سلامتي ماهيان، آنها را بطور دوره اي بررسي كرده و هر گونه تغيير در اشتها، در جابه جا شدن( به صورت منفرد حركت كردن) در حركات غيرمعمول( چرخش حول يك محور فرضي، حركت يك پهلو) شكل ظاهر (تغيير شكل ستون فقرات و بدن) در پوست(رنگ زيادي موكوس ، وجود خال و نقطه) درچشم ها( ورم چشم، تيرگي عدسي) در باله ها و دم( تغيير شكل) به عنوان بيماري شناخته مي شود و بايستي نسبت به درمان آن اقدام كرد.
هنگام شيوع يك بيماري بايد ماهيان مرده يا شديداً بيمار را از محيط  پن خارج كرد و زيرآهنگ مدفون كرد. از پرت كردن اين ماهيان به محيط آبي خارج از پن خودداري شود زيرا اين ماهيان ممكن باعث انتقال بيماري به ساير ماهيان شوند و همچنين اين ماهيان باعث جذب پرندگان و جانوران ماهيخوار به طرف پن مي شوند.
براي آگاهي از روند بيماري و ميزان تلفات و بهبود ماهيان، بطور روزانه نوع بيماري، درصد ابتلاي ماهيان، روش درماني، نوع و ميزان داروي مصرفي و تعداد تلفات در جدول  ثبت مي شود. داروهاي مورد استفاده در محيط هاي محصور حتي الامكان از نوع خوراكي باشد تا ميزان دستكاري ماهيان و آلودگي آب كمتر شود. در صورت نياز به حمام درماني، ماهيان را توسط تورپره كشي در يك محوطه كوچك از پن جمع  مي كنند و دارو را حل مي كنند و داخل محوطه مي ريزند. ازوان هاي كوچك نيز مي توان براي حمام درماني استفاده كردو لازم به ذكر است قبل از بكار بردن دارو براي كل ماهيان بهتر است مقداري از دارو را براي تعداد محدودي ماهي در يك سطل بكار برد و در صورت موثر بودن و عدم بروز مشكل، براي بقيه ماهيان بكار برد. همچنين  در هنگام درمان با داروهاي شيميايي بايستي ميزان اكسيژن محلول آب بالا باشد زيرا در هنگام مصرف اين داروها اكسيژن محلول به شدت كاهش مي يابد. براي افزايش ميزان اكسيژن محلول، ازدستگاه هاي هواده يا كپسول هاي اكسيژن مي توان استفاده كرد. همچنين در هنگام درمان بايستي ماهيان گرسنه باشند و قبل انجام درمان، بهصورت  آزمايشي درمان در مورد چند قطعه ماهي انجام شود و در صورت موفقيت در مورد ساير ماهيان انجام شود.
جهت پيشگيري از شيوع بيماري هاي انگلي، بهتر است ماهيان را قبل از رهاسازي در پن، قرنطينه شوند.
 5-4. بررسي ميزان رشد ماهي
هركس با پرورش  ماهي سرو كار داشته باشد همواره نياز دارد كه از تعداد و وزن كلي ماهيان دروم محيط پرورشي (در اينجا پن) مطلع باشد تا بتواند با اتكا به اين اطلاعات، برنامه ريزي تغذيه و اداره پن را به بهترين وجه انجام دهد. براي اين منظور  پرورش دهندگان اقدام به نمونه گيري و آمارگيري از ماهيان مي كند. معمولاً براي نمونه گيري، بين 0.5 تا 1 درصد از تعداد كلي ماهيان را بعنوان نمونه از محيط پرورشي صيد مي كنند و در تشت يا سطل هاي پلاستيكي مي ريزند و بوسيله داروي بيهوشي آنها را بيهوش مي كنند. درهنگام بيهوشي، وزن و طول هريك از ماهيان را اندازه گيري و درجدول  ثبت مي كنند. ماهيان را مي توان در سطل هاي كم وزن 10 يا 20 ليتري ريخته و همراه با آب وزن كرد يا اينكه ماهيان را در ساچوك كيسه هاي توري وزن كردبعد از اينكه ترازو در محل پن( بر روي قايق يا سكو) ثابت شد سطل را روي آن قرار داده يا از چنگك آن آويزان مي كنند، و تا يك سوم ظرفيت ترازو در آن آب مي ريزند بعد دو برابر وزن سطل و آب را ماهي مي ريزند و وزن كل آنها را از روي صفحه مدرج مي خوانند. با كسر كردن وزن سطل آب و آب از وزن كل ، وزن ماهيان بدست مي آيد. پس از شمارش ماهيان درون سطل، آنها را به داخل پن بر مي گردانند . از تنقسيم وزن ماهيان برتعداد آنها، وزن متوسط ماهيان بدست مي آيد. بطور مثال اگر وزن كلس سطل آب و ماهيان برابر 15 كيلوگرم باشد و وزن سطل و آب نيز 5 كيلوگرم بوده باشد  وتعداد ماهيان شمارش شده هم 100 قطعه وزن متوسط ماهيان برابر است با
100= 0.1 = 100÷5-15= وزن متوسط ماهيان
وزن  ماهيان را در ابتدا و انتهالي هر دوره بك ماه پرورش ماهي(فاصله بين دو بيومتري) در جدول ثبت مي كنند و با استفاده از آن ميزان رشد ماهيان را در آن دوره محاسبه مي نمايند.
براي وزن كردن ماهيان كوچك( 40 تا 75 ميليمتر) از ترازويي با دقت نيم گرم. براي ماهيان با طول 75 تا 150 ميلي متر از ترازويي با دقت يك فرم و براي ماهيان با طول  بيش از 150 ميلي متر از ترازويي با دقت 10 گرم استفاده مي شود. اين ترازوها داراي صفحه مدرجي هستند كه  به درجات تقسيم شده است. براي اندازه گيري طول مناسب با بزرگي و كوچكي ماهيان، از تخته هاي بيومتري با دقت نيم تا يك سانتي متر استفاده مي شود.
اغلب پرورش دهندگان اختلاف بين محدوده 0.5± درصد تعداد واقعي ماهيان موجود در پن را قبول دارند اما اين اختلاف معمولاً در محدوده 15 تا 20± درصدي قرار دارد. اين مسئله باعث دشواري برنامه ريزي  ميزان غذادهي و ميزان رشد مي شود. معمولاً اين اشتباه در اثر نحوه جمع آوري اطلاعات  مربوط به نمونه گيري، تعداد ماهياني كه بخاطر فرارو و خورده شدن بوسيله پرندگان يا جانوران ديگر( مثل ماهيان گوشتخوار وپستانداران ماهيخوار) موجود در محيط اطراف پن( آب، خشكي) به حساب نمي آيند، و ثبت تلفات روزانه مي باشد.
هدف اصلي از نمونه گيري وآمارگيري از ماهيان انجام محاسباتي از قبيل رشد ، افزايش طول، وزن انفرادي و وزن كل ماهيان درون پن ، ضريب تبدبل غذا و ...
براي بدست آوردن تعداد ماهيان، پس از گذشت 18 تا 24 ساعت از پخش غذا،ماهيان  راتوسط پره در يك گوشه جمع مي كنند و با استفاده از يك ساچوك ماهيان راگرفته و در يك سطل بزرگ( 20 ليتري) ريخته و تعاد آنها را شمارش و وزن آنها را اندازه گيري مي كنند. اين عمل سه الي چهار بار تكرار مي شود و تعداد و وزن ماهيان درون سطل را اندازه گيري و با هم جمع مي كنند. سپس با تقسيم وزن و تعداد كل ماهيان شمارش شده، بر تعداد سطل شمارش شده، ميانگين  تعداد و وزن ماهيان در هر سطل مشخص مي شود. بعد بقيه ماهيان را با همان سطل از داخل پره برداشته و داخل پن مي ريزند و تعداد سطل ها را يادداشت مي كنند. با ضريب كردن تعداد سطل ها در ميانگين تعداد ماهيان مشخص شده، تعداد و وزن كل ماهيان بدست مي آيد.
با داشتن حداكثر و حداقل طول ماهيان، مي توان زمان رقم بندي را تعيين كرد. وقتي طول كوتاه ترين ماهي در جمعيت ماهيان داخل يك پن، كمتر از نصف طول بلندترين آنها باشدو ماهيان را بايستي رقم بندي كرد. ماهي قزل آلاي گرسنه 7.5 سانتي متر مي تواند يك قزل آلاي 4 سانتي متري را ببلعد و قزل آلاي 15 سانتي متري مي تواند يكي ازهم نوعان خود به طول  7.5 سانتي متري را بخورد اگرعمل همجنس خواري در اثر گرسنه  ماندن بين ماهيان ادامه يابد. ممكن است از مولدين مختلف بوجود آمده باشند و در اثر اين دوعامل  بين ماهيان ممكن است تفاوت رشد پيدا شود اگرچه ماهيان هم سن باشند، براي بدست آوردن بهترين نتيجه رشد بهتر است ماهيان رقم بندي شوند. البته بعلت مشكلات رقم بندي ماهيان در پن بايستي سعي شود  بچه ماهيان قبل از خريداري رقم بندي شده و يكدست باشند.
براي رقم بندي ماهيان مي توان از رقم بندي هاي دستي و مكانيكي( خودكار) استفاده كرد. رقم بندهاي دستي از يك جعبه چوبي با ابعاد 70 ×55 سانتي متر تشكيل شده كه كف آن به صورت كشويي است و با استفاده از ميله هاي آلومينومي يا پلاستيكي مشبك شده است. اگر فاصله بين ميله هاي  رقم بند حدود 16 ميليمتر باشد براي جدا كردن ماهياني كه هر 13 قطعه ان يك گبلوگرم است مناسب است و اگر فاصله بين ميله ها 14 ميلي متر باشد، براي جدا كردن ماهياني كه هر 18 قطعه آن يك كيلوگرم است مناسب است.
ماهيان رابا ساچوك از پن مي گيرند و داخل رقم بند مي ريزند و تكان مي دهند، بدين ترتيب ماهيان ريز از داخل رقم بند خارج وداخل پن بر مي گردند و ماهيان درشت تر باقي مي مانند.  ماهيان درشت تر را به  پن ديگري منتقل مي كنند.
 در رقم بندهاي مكانيكي تقريباً كليه اعمالي كه در بالا ذكر شد، بصورت خودكار انجام مي شود، بدين ترتيب كه ماهيان را داخل دستگاه رقم بند مي ريزند و با تکان و حركت دستگاه و فشار آب، براساس ضخامت بدن، ماهيان ريز از  ماهيان درشت تر جدا مي شوند. از مزايايي اين نوع رقم بندها اين است كه در يك زمان مي توان تعداد زيادي ماهي را در اندازه هاي مختلف از همديگر جدا كرد.
 6-4. ضريب تبديل غذايي
 ضريب تبديل غذايي( FCR) عبارت است از مقدار غذاي داده شده( بر حسب كيلوگرم) براي افزايش يك كيلوگرم وزن ماهي درپن:
  افزايش وزن÷مقدار غذاي داده شده= ضريب تبديل غذا
 
 يعني اگر پرورش دهنده اي مقدار  20000 كيلوگرم غذا به ماهيان داده و ماهيان 1000 كيلوگرم افزايش وزن داشته باشند، ضريب تبديل غذايي داده شده برابر 2  است.
 جبره هاي غذايي را معمولاً به صورت درصدي از وزن ماهي بيان مي كند. درصد روزانه غذايي كه به ماهيان عرضه مي شود بايد براي هر گونه ماهي بطور مستقل معلوم شود. مقدار بهينه غذادهي را مي توان با سنجش ضريب تبديل غذايي تعيين كرد. با افزايش بازده مصرف غذا، ضريب تبديل  غذايي كمتر مي شود.
پايين ترين رقم ضريب تبديل غذايي در تغذيه، زماني حاصل مي شودكه بازده تبديل غذايي در بالاترني حد خود باشد. از آنجايي كه حدود 50 درصد كل هزنيه توليد را هزينه غذا تشكيل مي دهد لذا بهتر شدن ضريب تبديل غذا، موجب بهبود هزينه هاي توليد مي شود. بنابراين براي اقتصادي بودن كار تغذيه، ضروري است از ماهيان درون پن نمونه گيري شود( ترجيحاً در فواصل يك ماهه) تنا ضرايب تبديل غذا معلوم و براساس ان نيازمندي هاي غذايي تنظيم شود. براي تعيين ضريب تبديل غذا درهر دوره، با استفاده از اطلاعات جداول شماره يك و سه، ميزان رشد ماهيان و مقدارغذاي مصرفي در پايان هر دوره يك ماهه مشخص مي شودو درحدول شماره چهار ثبت مي شود.                           
  از تقسيم ميزان غذاي مصرفي در طول دوره بر ميزان رشد، مقدار ضريب تبديل بدست مي آيد:
 ميزان غذاي مصرفي در طول يك دوره يك ماه÷ميزان رشد ماهيان در طول يك دوره يك ماهه = ضريب  تبديل غذا
 بديل اينكه  ماهيان درون پن از غذاي زنده محيط مصرف مي كنند، ضريب تبلديل غذا در پن كمتر مي شود. البته تفاوت ضريب تبديل يك نوع غذا در پن ها و مكان هاي مختلف به عواملي ذيل بستگي دارد:
1. محاسبه مقدار غذاي روزانه ( در اثر اشتباه در نمونه برداري و توزين ماهيان، خراب بودن ترازو)
2. روش غذادهي( درست پخش  نكردن غذا)
3. رغبت ماهيان به  خوردن غذا( دفعات زياد غذادهي، نزديك بودن دفعات غذادهي ،غذادهي با پلت هاي نامناسب)
4. كارخانه توليد كننده غذا( اشتباه درتعيين مقدار مواد خام اوليه غذا)
5. نحوه حمل و نقل و نگهداري( وجود خامه زياد، وجود آلودگي و آفات د رمحل انبار غذا، استفاده از غذاي پيش از حد مانده)
6. زمان غذادهي( غذادهي در مواقعي كه درجه حرارت آب بالا و يا اكسيژن محلول پايين است)
7. شرايط اقليمي( غذادهي در زمان طوفان و تلاطم آب)
يكي از نكات مهم در استفاده غذا و محاسب ضريب تبديل غذايي، دقت درتاريخ انقضاي مصرف غذا است. هيچگاه نبايد غذا را براي بيش از سه ماه آينده سفارش داد و از غذاهايي كه بيش از سه ماه در سيلو مانده است اجتناب شود، عمر ويتامين ها و اسيدهاي چرب ضروري بسيار كوتاه است و در شرايط نامساعد در حداقل زمان، تخريب و يا فاسد مي شوند. 
 
5- اصول صيد ماهي در پن
 صيد ماهي در پن راحت است و نيازي به ابزار و لوازم پيشرفته نيست. لوازم موردنياز  براي صيد ماهيان عبارت است از يك پره با عرض و طولي برابر با عرض و عمق آب پن و يك ساچوگ دسته بلند، تورهاي مخصوص صيد بهتر است  از نوع نرم و بدون گره باشد تا به ماهيان صدمه واردنشود.
1-5. زمان صيد ماهي
ماهيان پن را زماني صيد مي كنند كه به وزن مناسب بازاري رسيده باشند. وزن بازار پسند قزل آلا در كشور بين 200 تا 250 گرم است و وقتي ماهيان به اين وزن رسيدند، پس از رقم بندي، صيد مي شوند. البته در صورت داشتن دماي آب مناسب و شرايط بازار مي توان ماهيان را تا وزن هاي بالاتر در پن نگه داري كرد. قبل از صيد بايستي به مدت دو روز غذادهي به ماهيان متوقف شده باشد تا شكم ماهيان از غذاي مصرف شده تخليه شود. زيرا وجود غذا در معده باعث فساد سريع تر ماهي مي شود. همچنين به منظور سلامتي مصرف كنندگان، بايستي حداقل چهار هفته قبل از صيد به ماهيان دارو نداد تا داروهاي مصرف شده از بدن ماهي دفع شوند. مصرف ماهياني كه اثرات داروهاي آنتي بيوتيك در بافت هايشان هنوز محو نشده باشد، باعث افزايش مقاومت باكتري هاي درون انسان به آنتي بيوتيك ها و يا عوارض كليوي و كبدي( در اثر سولفاميدها) مي شود.
 2-5. صيد تدريجي و صيد كامل
 صيد ماهيان متناسب با چرخه توليد، مي تواند به صورت مرحله اي يا تدريجي باشد. در روش مرحله اي، حداكثر طي يك تا دو نوبت صيد مي شوند. در روش تدريجي، ماهياني كه به وزن بازاري رسيده اند، جدا مي شوند و هفته اي يك الي دونوبت به بازار مصرف ارسال مي شود. در اين روش ماهيان بزرگ تر رقم بندي وصيد شده و به بازار ارسال مي شوند و ماهيان كوچك در پن باقي مي مانند. اين عمل باعث مي شود تراكم نگه داري پايين بيابد و ماهيان كوچك تر، سريع تر رشد كنند.
براي صيد ماهيان در پن از تور پن استفاده مي كنند و  با پره كشي درداخل پن، ماهيان را در  يك گوشه جمع مي كنند و سپس با يك ساچوك آنها را صيد مي كنند. از بي حس كننده هاي برقي و شيميايي نيز براي صيد استفاده مي كنند. پس از صيد قبل از اينكه ماهي تازگي خود را از دست بدهد، بايد به سرت به بازار مصرف ارسال شود، براي اين كار ماهيان  را درون لايه هاي يخ، درون جعبه هاي عايق قرار مي دهند و به دست خريدار يا مصرف كننده مي دهند، ماهياني كه بسيار سريع فاسد مي شوند، به صورت شكم خالي و پاك كرده  به خارج از مزرعه حمل مي كنند. در صورتي كه بازار مصرف دور باشد، مي توان ماهيان  را به صورت دودي يا خشك شده يا منجمد  حمل كرد ولي از لحاظ اقتصادي،  ماهي تازه ارزش و بهاي بيشتري دارد. در شرايط كشورمان اغلب زمان صيد  با بازار فروش تنظيم مي شود و اغلب مديريت پرورشي طوري اعمال مي شودكه زمان صيد با   تقاضاي بازار(شب عيد)   همزمان  شود. لذا اكثر پرورش دهندگان ماهي در پن، ماهيان خود را بطور كامل صيد مي كنند و روانه بازار مي منند. درمكان هايي كه دماي آب اجازه نگهداري ماهيان را در پن بدهد و بازار فروش نيزمدت طولاني خوب باشد، مي توان ماهيان را بطور تدريجي و در طي مراحل متعدد صيد كرد.